تست کمپرس موتور یعنی چی؟ شاید وقتی ماشینت رو بردی تعمیرگاه، این سوال برات پیش اومده باشه و از مکانیک شنیده باشی که کمپرس موتور ماشینت از حد معمول پایینتره یا باید تست بشه. تو این مقاله از سری مطالب فنی و آموزشی مجله ماشین روز با ما همراه باش تا هر چی که باید درباره تست کمپرس موتور بدونی رو برات توضیح بدیم.
کمپرس موتور چیست؟
اول از همه بهتره بدونیم کمپرس موتور چیه و چه کاری انجام میده. موتورهای احتراقی برای اینکه درست کار کنن، باید هوای کافی رو توی محفظه سیلندر فشرده کنن. این فشردهسازی باعث میشه که مخلوط سوخت و هوا وقتی جرقه میخوره یا حرارت میبینه، منفجر بشه و انرژی لازم برای چرخوندن میللنگ و چرخها فراهم بشه. حالا برای اینکه این فشردهسازی درست انجام بشه، باید فضای بین پیستون و دیواره سیلندر، سوپاپها و سرسیلندر کاملاً آببندی و عایق باشه. اینطوری پیستون میتونه بهترین فشردهسازی رو روی مخلوط سوخت و هوا انجام بده و آماده انفجار بشه.
فاصله‌ای که بین پیستون و بدنه سیلندر هست، با اون حلقه‌های کمپرس که روی پیستون سوارن، بسته میشه. واشر سرسیلندر هم اون جایی که سیلندر به سرسیلندر می‌چسبه رو آببندی میکنه و سوپاپها هم با سیت سوپاپ روی سرسیلندر محکم و بدون نشتی بسته میشن. اگه هر کدوم از این‌ها خراب باشه، هوای فشرده از بین درزها فرار میکنه و دیگه موتور اون قدرتی که باید رو نداره و از حالت عادی کم میاره.
به‌جز کم شدن قدرت موتور، یه سری علائم دیگه هم هست که نشون میده کمپرس موتور پایین اومده؛ مثلاً از درِ روغن موتور بخار بیشتری بیرون میزنه یا هوا وارد رادیاتور میشه. توی موارد بدتر هم ممکنه موتور روغن بسوزونه، چون اون حلقه‌های کمپرس پیستون ساییده شدن و دیگه درست کار نمیکنن.
تست کمپرس موتور چیست؟
خب، کارخونهها معمولاً یه عددی رو بهعنوان کمپرس هوای استاندارد برای سیلندرهای موتور اعلام میکنن که اون عدد با توجه به نوع و قدرت موتور فرق داره. مثلاً برای پراید، کمپرس استاندارد سیلندر معمولاً بین ۱۴۰ تا ۲۰۰ psi هست.
حالا اگه کمپرس موتور از این حد مجاز پایینتر بیاد، موتور دیگه اون قدرت قبلی رو نداره و کلی مشکل دیگه هم که بالاتر گفتم براش پیش میاد. برای اینکه بفهمیم کمپرس موتور چقدره، دو راه داریم: یا با دستگاههای کامپیوتری پیشرفته و دقیق این کار رو انجام بدیم، یا اینکه با یه فشارسنج ساده دستی تستش کنیم. چون راه دوم خیلی ارزونتره، تقریباً همه تعمیرگاهها همون فشارسنج دستی رو استفاده میکنن تا ببینن کمپرس موتور چطوره.
اول از همه، شمع اون سیلندری که میخوایم فشارش رو اندازه بگیریم رو باز میکنیم و به جاش فشارسنج رو میبندیم. بعدش لولههای ورودی هوای موتور رو هم جدا میکنیم که هوا بدون هیچ مانعی مستقیم بره توی موتور. ضمناً رله یا فیوز پمپ بنزین رو هم درمیاریم که ماشین بعد از استارت خوردن، روشن نمونه و خاموش بمونه.
توی مرحله بعد، یه نفر میشینه پشت فرمون و پدال کلاچ و گاز رو تا ته میفشره و استارت میزنه. همون موقع یه نفر دیگه هم فشارسنجی که به سیلندر وصله رو دستش گرفته. وقتی موتور یه مدتی استارت بخوره و پیستونها توی سیلندر بالا و پایین برن، عقربه فشارسنج روی یه عدد ثابت میایسته. این عدد، فشار کمپرس همون سیلندر رو به تعمیرکار نشون میده. برای بقیه سیلندرها هم دقیقاً همون کار رو تکرار میکنیم.
بعد از اینکه کار تموم شد و فشار کمپرس هر سیلندر رو یادداشت کردیم، میتونیم اعداد به دست اومده رو با مقادیر استانداردی که کارخانه اعلام کرده مقایسه کنیم. اینطوری میفهمیم که توی سیلندر، پیستون یا بقیه قسمتها مشکلی هست یا نه.
بعضی وقتها هم تعمیرکارها این تست رو توی دو مرحله انجام میدن. توی مرحله دوم، چند قطره روغن میریزنن توی سیلندر و دوباره تست میگیرن. اگه کمپرس موتور توی مرحله دوم از مرحله اول بیشتر شد، یعنی رینگهای موتور ضعیفتر از حد معمول هستن. دلیلش اینه که روغن به طور موقت فاصله بین رینگ و دیواره سیلندر رو پر میکنه و فشار کمپرس رو بالا میبره.
مطالعه این مقاله‌ها رو از قلم ننداز:
تعویض پلاک، راهنمای خرید ماشین دست دوم، و استعلام خلافی خودرو.
تست کمپرس موتور بدون دستگاه چیست؟
اگه بخوای بدون دستگاه کمپرس موتور رو تست کنی، چند تا روش تجربی هست که میتونی امتحان کنی. ولی یادت باشه که تست کمپرس اصولی و دقیق معمولاً با یه دستگاه مخصوص انجام میشه. حالا اگه به همچین دستگاهی دسترسی نداری، میتونی این کارها رو انجام بدی:
گوش دادن به صداها
قبل از هر کاری، مطمئن شو که موتور خاموشه و هیچ برقی وصل نیست، حتی برق باتری رو هم قطع کن.
وقتی داری موتور رو با استارت یا دستی میچرخونی، به صداش خوب گوش بده. اگه کمپرس موتور سر جاش باشه، صدای پیستونها یه جور یکنواخت و پر فشار میاد که نشون میده همهچیز رو به راهه.
اگه دیدی یهو صدا قطع و وصل میشه یا یه صدای عجیب و غریب از موتور میاد، بدون که احتمالاً یه مشکلی توی کمپرس هست.
روش پمپاژ دست
اگه موتور با هندل روشن میشه، میتونی با یه پیچگوشتی یا هر وسیله مشابهی که دم دستته، فشار داخل سیلندر رو حس کنی.
فشاری که تو سیلندر حس میکنی، یه جورایی نشون میده که کمپرس موتور چقدر خوبه. اگه این فشار ضعیف بود، یعنی احتمالاً کمپرس موتور افت کرده.
رنگ دود خروجی
اگه دیدی از اگزوز ماشینت دود غیرعادی بلند میشه، احتمالاً یه جای کار میلنگه و موتور مشکل داره.
اگه دود آبیه، یعنی موتور داری روغن میسوزونه و سیلندرها اونجوری که باید کار نمیکنن.
دود سیاه هم یعنی سوخت درست نمیسوزه و احتراق بهخوبی انجام نمیشه.
مقایسه فشار در هر سیلندر (روش دستی)
یه راه دیگه هم هست که تو هر سیلندر یه شمع رو دربیاری و استارت بزنی. بعد با دستت ببینی که فشار هوا از سیلندر خوب بیرون میاد یا نه. این روش دقیق نیست ولی میتونه یه حس کلی از حال و روز کمپرس بهت بده.
کمبود کمپرس موتور به چه معناست؟
خب، با توجه به چیزهایی که بالاتر گفتیم، دیگه خیلی راحت میشه فهمید جواب این سوال چیه. وقتی کمپرس موتور از حد معمول و استانداردش کمتر باشه، این میتونه علامت این باشه که رینگهای کمپرس خراب شدن، دیواره سیلندر گشاد شده، واشر سرسیلندر سوخته یا سوپاپ‌های سرسیلندر درست بسته نمی‌شن و آب‌بندیشون ایراد داره. حالا اگه دیدیم کمپرس یه سیلندر خیلی پایینه یا حتی نزدیک صفره، معمولاً یعنی یکی دو تا از سوپاپها گیر کردن و باز موندن.
حالا اگه دو تا سیلندر که کنار هم قرار دارن فشار یکسانی داشته باشن ولی این فشار از حد معمول و استاندارد پایینتر باشه، به احتمال زیاد واشر سرسیلندر سوخته و باید عوض بشه. ولی اگه هر سیلندر به تنهایی فشارش از حد نرمال کمتر بود، اون موقع میشه فهمید که یا رینگهای کمپرس پیستون توی این سیلندرها خراب شده یا اینکه قطر داخلی خود سیلندر بیشتر از حد مجاز شده. یه احتمال دیگه هم هست و اونم اینه که سوپاپها درست بسته نمی‌شن و آب‌بندیشون مشکل داره، که باعث میشه هوای فشرده از سوپاپ سرسیلندر به بیرون درز کنه. تو این حالت، درست کردن کمپرس موتور خیلی هزینه نداره و فقط با یه سرویس ساده روی سرسیلندر و تعویض آببندی سوپاپها مشکل حل میشه. ولی اگه مشکل از رینگ پیستون یا بدنه سیلندر باشه، اونوقت باید هزینه خیلی بیشتری برای تعمیرات کنار بذاری.
رفع کمپرس بدون بازکردن موتور
خب، تو خیلی از مواقع، درست کردن کمپرس موتور بدون اینکه موتور رو باز کنی، کار سختیه و اصلاً شدنی نیست. چون کمپرس پایین معمولاً به خاطر اینه که رینگ پیستونها تموم شده، سوپاپها خرابن یا واشر سرسیلندر آسیب دیده. ولی اگه مشکل کمپرس به خاطر کثیفی و دوده گرفتن محفظه احتراق باشه، یا رینگها گیر کرده باشن، یا سوپاپها تنظیم نباشن، اونوقت میشه با یه سری راهکار مثل تمیز کردن دودهها، استفاده از مواد افزودنی مخصوص موتور یا تنظیم سوپاپها، تا یه حدی مشکل رو حل کرد. پس نتیجه این میشه که این روشها فقط وقتی جواب میدن که دلیل اصلی افت کمپرس رو درست تشخیص بدی و اگه قطعات داخلی موتور حسابی فرسوده شده باشن، دیگه چارهای نیست جز اینکه موتور رو اساسی باز و تعمیر کنی.
جمع بندی
وقتی کمپرس از داخل سیلندر فرار کنه، میتونه دردسرهای جدی برای موتور درست کنه؛ مثلاً ماشین بی‌حال میشه، آب رادیاتور کم میکنه و شلنگ‌هاش خراب میشه، روغن میسوزونه و آخرش هم موتور کلاً از کار می‌افته. پس اگه دیدی از درب محفظه موتور بخار روغن بیشتر از همیشه بیرون میزنه یا رادیاتور هوا گرفته، زودتر برو تعمیرگاه و بذار یه تعمیرکار حرفه‌ای تست کمپرس بگیره تا عیب موتور رو پیدا کنه و جلوی هزینه‌های بیشتر رو بگیره.